สิริมานทกชาดก

สิริมานทกชาดก

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ กรุงพาราณสีอันรุ่งเรือง พระเจ้าพรหมทัตทรงครองราชสมบัติด้วยทศพิธราชธรรม แผ่นดินเกษมศานต์ ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข แต่ถึงแม้ความร่มเย็นจะมีอยู่ ก็ใช่ว่าจะปราศจากเงาแห่งความอิจฉาริษยาและความทะเยอทะยานแอบแฝงอยู่

ในเมืองพาราณสีนั้น มีบุรุษผู้หนึ่งนามว่า สิริมานทะ เขาเป็นบุตรของเศรษฐีผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์สินเงินทองมากมายเหลือคณานับ ร่ำรวยเสียจนกระทั่งผู้คนขนานนามว่า "เศรษฐีสิริมานทะ" เขามีรูปสมบัติ ทรัพย์สมบัติ และชาติตระกูลที่น่ายกย่อง แต่สิ่งหนึ่งที่เขามีมากเกินไปจนบดบังคุณธรรมทั้งปวง นั่นคือ "ความเย่อหยิ่ง" และ "ความดูหมิ่นผู้อื่น"

สิริมานทะเป็นคนฉลาดเฉลียว มีไหวพริบเป็นเลิศ สามารถค้าขายทำกำไรได้อย่างงดงาม แต่เขากลับใช้สติปัญญาเหล่านั้นเพื่อเอาเปรียบผู้อื่น เสียดสีประชดประชันผู้ที่ด้อยกว่า และไม่เคยให้เกียรติใครเลย เขาเชื่อมั่นในตนเองจนเกินไป คิดว่าตนเองเหนือกว่าทุกคนในโลก และหากใครก็ตามที่กล้าท้าทายหรือวิจารณ์เขา แม้เพียงเล็กน้อย สิริมานทะก็จะโกรธแค้นจนแทบจะบ้าคลั่ง

วันหนึ่ง ขณะที่สิริมานทะกำลังนั่งนับเงินกองโตอยู่ในห้องโถงอันโอ่อ่าของตน ชายชราผู้หนึ่งก็เดินเข้ามาในบ้าน เขาเป็นพราหมณ์แก่ที่ยากจน สวมเสื้อผ้าขาดรุ่งริ่ง มือถือไม้เท้าเก่าๆ ใบหน้าเปื้อนรอยย่นของกาลเวลา แต่ดวงตาของเขากลับมีแววแห่งปัญญาและความสงบ

"ท่านเศรษฐีผู้มั่งคั่ง" ชายชรากล่าวด้วยน้ำเสียงแหบพร่า "ข้าพเจ้าเดินทางมาจากแดนไกล มีเรื่องราวอันน่าสนใจมาเล่าให้ท่านฟัง หากท่านมีเวลาสักครู่"

สิริมานทะเงยหน้าขึ้นมองด้วยความรำคาญ สายตาสำรวจตั้งแต่หัวจรดเท้าของชายชราอย่างดูแคลน

"ท่านผู้เฒ่า ท่านมีอะไรจะมาเล่าให้ข้าพเจ้าฟังเล่า? ข้าพเจ้ามีเวลาอันมีค่ายิ่งนักในการนับทรัพย์สมบัติ จะมาเสียเวลาฟังเรื่องไร้สาระจากคนแก่แก่เช่นท่านได้อย่างไร"

ชายชราไม่สะทกสะท้านกับคำพูดหยาบคายของสิริมานทะ เขายิ้มบางๆ

"เรื่องที่ข้าพเจ้าจะเล่านี้ จะเป็นประโยชน์ต่อท่านยิ่งนัก ท่านเศรษฐี เพราะมันเกี่ยวข้องกับอดีตชาติของท่านเอง"

คำว่า "อดีตชาติ" ทำให้สิริมานทะชะงักเล็กน้อย ความอยากรู้อยากเห็นปนเปกับความไม่เชื่อ

"อดีตชาติ? เรื่องเหลวไหล! ท่านคงจะมาหลอกเอาเงินจากข้าพเจ้าสินะ"

ชายชราส่ายหน้า

"ข้าพเจ้าไม่ต้องการสิ่งใดจากท่าน นอกจากท่านจะเปิดใจรับฟังความจริง ท่านเศรษฐี ในอดีตกาลอันไกลโพ้น ท่านเคยเกิดเป็นกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรมนามว่า 'พระเจ้ามหาปัญจะ' ทรงครองราชย์ด้วยความยุติธรรม มีประชาชนรักใคร่ แต่ท่านกลับมีสหายสนิทผู้หนึ่งนามว่า 'สิริมาล' ซึ่งเป็นบุตรของราชครู แม้สิริมาลจะมีสติปัญญาเฉลียวฉลาด แต่เขากลับมีจิตใจคับแคบ เต็มไปด้วยความอิจฉาริษยา..."

สิริมานทะเริ่มรู้สึกแปลกประหลาดใจ เขาไม่เคยได้ยินเรื่องราวนี้มาก่อน ชายชราเล่าต่อไปด้วยน้ำเสียงที่เริ่มมีอารมณ์

"...ในครั้งนั้น พระเจ้ามหาปัญจะทรงปรารถนาจะสร้างพระเจดีย์อันใหญ่โตเพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ จึงทรงมอบหมายให้สิริมาลเป็นผู้ดูแลการก่อสร้าง สิริมาลกลับฉวยโอกาสนี้ยักยอกทรัพย์สินของแผ่นดินไปเป็นของตนเอง และยังคอยใส่ร้ายป้ายสีพระเจ้ามหาปัญจะแก่เหล่าข้าราชบริพาร เพื่อหวังจะแย่งชิงราชสมบัติ..."

สิริมานทะฟังอย่างเงียบๆ เขารู้สึกเหมือนมีบางสิ่งบางอย่างกำลังก่อตัวขึ้นในใจ ความรู้สึกคุ้นเคยอย่างประหลาด

"...แต่ด้วยบุญบารมีของพระเจ้ามหาปัญจะ ความจริงจึงปรากฏ สิริมาลถูกเปิดโปงความผิด และได้รับโทษทัณฑ์ตามสมควร"

ชายชราหยุดเล่าชั่วครู่ ดวงตาจับจ้องไปยังสิริมานทะ

"ส่วนเรื่องราวในชาตินี้ ท่านเศรษฐีสิริมานทะ ท่านเองก็เคยเกิดเป็นสิริมาลนั้นเอง ความเย่อหยิ่ง ความดูหมิ่นผู้อื่น และความพยายามจะเอาเปรียบผู้อื่นที่ท่านแสดงออกมาในวันนี้ คือเศษเสี้ยวของกิเลสที่ยังคงติดตามท่านมาจากอดีตชาติ"

คำพูดของชายชราเหมือนมีดที่กรีดแทงเข้าไปในหัวใจของสิริมานทะ เขาตกตะลึง งุนงง สับสน และเริ่มรู้สึกหวาดกลัว

"ท่าน... ท่านพูดเรื่องอะไร? ข้าพเจ้า... ข้าพเจ้าเป็นสิริมาล? เป็นไปไม่ได้!"

เสียงของเขาสั่นเครือ

"มันเป็นไปได้อย่างไร! ข้าพเจ้าเป็นเศรษฐีผู้ทรงเกียรติ! ข้าพเจ้าไม่ได้ทำสิ่งใดผิด!"

ชายชรามองสิริมานทะด้วยสายตาที่เต็มไปด้วยความเมตตา

"ท่านเศรษฐี การที่ข้าพเจ้ามาเล่าเรื่องนี้ให้ท่านฟัง ก็เพราะเห็นว่าท่านยังมีบุญบารมีเหลืออยู่ แต่หากท่านยังคงหลงระเริงในความเย่อหยิ่ง และไม่ยอมเปลี่ยนแปลงตนเอง ท่านก็จะพบกับความตกต่ำในที่สุด เช่นเดียวกับสิริมาลในอดีต"

ชายชราเดินจากไป ทิ้งให้สิริมานทะนั่งนิ่งอยู่กลางกองเงินทองของตนเอง ความเงียบเข้าปกคลุม ความรู้สึกผิดบาป ความละอาย และความกลัวถาโถมเข้ามา

สิริมานทะนอนไม่หลับตลอดคืน ภาพของชายชราผู้มีแววตาแห่งปัญญา และเรื่องราวของสิริมาลในอดีตชาติ วนเวียนอยู่ในหัว เขาเริ่มทบทวนการกระทำของตนเองตลอดชีวิตที่ผ่านมา คำพูดที่เคยสาดเสียดผู้อื่น การเหยียดหยามคนที่ด้อยกว่า การเอาเปรียบโดยไม่ละอาย

ในวันรุ่งขึ้น สิริมานทะตัดสินใจทำสิ่งที่แตกต่างออกไปจากเดิม เขาได้ให้คนไปตามหาชายชราผู้นั้น แต่ก็ไม่พบอีกเลย แต่ถึงกระนั้น คำสอนของชายชราก็ฝังแน่นอยู่ในใจ

สิริมานทะเริ่มเปลี่ยนแปลงตนเอง เขาเลิกดูหมิ่นผู้อื่น หันมาใช้ทรัพย์สินของตนเองช่วยเหลือผู้ยากไร้ ตั้งโรงทาน เลี้ยงดูคนแก่คนเจ็บ เขาเลิกประชดประชันผู้อื่น แต่กลับหันมาพูดจาด้วยความอ่อนน้อมถ่อมตน และหากใครก็ตามที่เคยถูกเขาทำร้ายด้วยคำพูด เขาก็จะเข้าไปขอโทษและชดเชย

การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย สิริมานทะต้องต่อสู้กับกิเลสของตนเองทุกวัน แต่ทุกครั้งที่เขานึกถึงคำพูดของชายชรา และภาพของสิริมาลในอดีตชาติ เขาก็จะมีกำลังใจที่จะทำความดีต่อไป

วันเวลาผ่านไป สิริมานทะกลายเป็นที่รักของคนทั้งเมือง เขาไม่ได้ถูกเรียกว่า "เศรษฐีสิริมานทะ" อีกต่อไป แต่ถูกขนานนามว่า "ท่านผู้ใจบุญ" ทรัพย์สมบัติของเขายังคงมีอยู่ แต่สิ่งที่เพิ่มพูนขึ้นอย่างมหาศาลคือ "ความสุข" และ "ความสงบ" ในจิตใจ

วันหนึ่ง ขณะที่สิริมานทะกำลังเดินตรวจงานการกุศลที่ตนเองจัดขึ้น เขาได้พบกับชายชราคนเดิมอีกครั้ง ชายชราเดินเข้ามาใกล้และยิ้มให้

"ท่านเศรษฐี ท่านได้เปลี่ยนแปลงตนเองได้อย่างน่าชื่นชมยิ่งนัก"

สิริมานทะก้มลงกราบชายชราด้วยความเคารพ

"ท่านอาจารย์ ข้าพเจ้าขอขอบพระคุณท่านเป็นอย่างสูง ที่เมตตาสอนข้าพเจ้าให้รู้จักตนเอง หากมิใช่ท่าน ข้าพเจ้าคงจะจมปลักอยู่ในความทุกข์ตลอดไป"

ชายชรายิ้ม

"การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดจากตัวท่านเอง ข้าพเจ้าเพียงแต่เป็นสื่อนำทางเท่านั้น จงรักษาคุณธรรมนี้ไว้ให้ดี"

และนับแต่นั้นมา สิริมานทะก็ยังคงดำเนินชีวิตด้วยความดีงามตลอดไป เขาได้สร้างบุญกุศลมากมาย เป็นที่รักของมหาชน และดำรงตนเป็นแบบอย่างอันดีงามของสังคม

คติธรรม

ความเย่อหยิ่งและความดูหมิ่นผู้อื่นเป็นกิเลสที่อันตราย สามารถนำพาไปสู่ความตกต่ำได้ หากไม่หมั่นพิจารณาตนเองและปรับปรุงแก้ไข

บารมีที่บำเพ็ญ

ในชาตินี้ พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญบารมีคือ ทานบารมี โดยการแบ่งปันทรัพย์สินช่วยเหลือผู้อื่น, ศีลบารมี โดยการรักษาตนเองให้พ้นจากความชั่วร้าย, เนกขัมมบารมี โดยการละทิ้งความถือตัว และ ปัญญาบารมี โดยการใช้สติปัญญาพิจารณาไตร่ตรองตนเอง และตั้งมั่นในการทำความดี.